Nowy Sacz - Zamek Staroscinski
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   "Zamek w Nowym Saczu wzniesiony zostal w miejscu dworzyszcza z czasu lokacji miasta z fundacji Kazimierza Wielkiego w latach 1350-60. 
   W powiazaniu z murami miejskimi tworzyl dobrze ufortyfikowany polnocno-zachodni naroznik miasta.
 
   Nie dotrwaly do naszych czasow ani plany ani w pelni zachowane mury zamku. W dokumentach przetrwaly zapisy, ze w czasie swej swietnosci na zamku:
w 1370 r. -  rycerstwo polskie uroczyscie witalo obejmujacego tron polski Ludwika Wegierskiego.
w 1376 r. - 
 		 festynami, turniejami podejmowala Elzbieta Lokietkowa panow i rycerzy polskich z okazji objecia po raz drugi w imieniu syna Ludwika Wegierskiego rzadow w Polsce.
w 1384 r. - 
 		 na poczatku pazdziernika powitano w Nowym Saczu krolowa Jadwige podazajaca dla objecia tronu do Krakowa.
w 1395 r. - 
 
 		 odbyl sie zjazd krolowej Jadwigi, Wladyslawa Jagielly i ksiecia Witolda z krolem wegierskim, Zygmuntem Luksemburczykiem i jego zona (siostra krolowej Jadwigi) Maria w otoczeniu dostojnikow obu krolestw. Krol Wladyslaw Jagiello powiekszyl zamek i bywal tu czestym gosciem.
w 1409 r. - 
 		 Wladyslaw Jagiello spotyka sie z ksieciem Witoldem i rycerstwem polskim dla ulozenia planow wystapienia przeciw Krzyzakom, zrealizowanych w 1410 r. pod Grunwaldem.
w 1412 r. - 
 
 		 spotkanie Wladyslawa Jagielly i jego zony Anny (spedzili na zamku zapusty) wraz z rycerstwem polskim, z ksieciem mazowieckim Siemowitem starszym, jego zona Aleksandra, ksieciem mazowieckim Boleslawem, ksieciem litewskim Zygmuntem Korybutem i ksiezna raciborska Helena.
w 1417 r. - 
 		 Wladyslaw Jagiello przebywa na zamku z poslubiona w Sanoku trzecia zona Elzbieta Pilecka i spotyka sie z corka Jadwiga.
w 1419 r. - 
w 1421 r. -		 Wladyslaw Jagiello spotyka sie z Zygmuntem Luksemburczykiem. 
 
w 1423 r. - Wladyslaw Jagiello bierze udzial w negocjacjach polsko-wegierskich.
w 1424 r. - 
 		 Wladyslaw Jagiello odprowadzil do Nowego Sacza po zjezdzie monarchow w Krakowie Zygmunta Luksemburczyka i krola dunskiego Eryka udajacego sie tedy do Ziemi Swietej.
w 1440 r. - goscil metropolita kijowski kardynal Izydor powracajacy z soboru florenckiego.
w 1440 r. - krol Wladyslaw zwany pozniej Warnenczykiem zatrzymal sie w przejezdzie na Wegry dla objecia tam tronu.
w 1440 r. - przebywa krolowa Zofia z synem Kazimierzem oraz dostojnikami krolestwa.
w latach 
1469-70 - 
 		 przebywali na zamku pod opieka historyka Jana Dlugosza i humanisty wloskiego Filippo Bounaccorsi-Kallimacha synowie krola Kazimierza Jagiellonczyka - Wladyslaw (11 lat), Jan Olbracht (10 lat), Kazimierz (7 lat), Aleksander (6 lat).
w 1471 r. - 
 		 przez 3 tygodnie przebywal krol Kazimierz Jagiellonczyk wraz z zona Elzbieta i dziecmi oraz towarzyszacym mu dworem w zwiazku z planami dynastycznymi dla synow.
w 1484 r. -  krol Jan Olbracht zatrzymal sie dluzej (na skutek powodzi) w drodze na Wegry.
w 1513 r. - 
 
 
 		 do Nowego Sacza odprowadzona zostala w drodze do Krakowa zaslubiona per procura zona Zygmunta I zwanego pozniej Starym - Barbara Zapolya w orszaku dostojnikow obu krolestw. Byl to orszak 800 dworzan w 400 koni. Na godne przyjecie przyszlej krolowej wraz z jej orszakiem mieszczanie sadeccy zaciagneli pozyczke u Bonera w wysokosci 3.482 dukatow.
w 1611 r. - 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 		 miasto z zamkiem zniszczyl pozar. Starostowie grodowi Sebastian Lubomirski, a nastepnie jego syn Stanislaw odnowili w latach 1612-18 zamek w stylu renesansu wg projektu architekta wloskiego Macieja Trapoli. Dobudowuja panski dom, opasuja zamek dodatkowymi murami obronnymi. Zachowaly sie z tego okresu zapisy mowiace o pomieszczeniach sadu z archiwum, o kuchniach, o pomieszczeniach dla sluzb, stajniach i o pieknych apartamentach staroscianskich na pietrze z reprezentacyjna sala marmurowa zwana tez ksiazeca. Byly w niej - marmurowa posadzka, portale, kominek. Sale zdobil strop drewniany, wzdluz scian biegl malowany fryz podstropowy, zdobily drewniane rzezby, a na scianach portrety starostow sadeckich. 
Zamek posiadal 2 baszty - Zamkowa i Szlachecka. Furta wyprowadzala do Dunajca. Od strony miasta zamek odgradzal mur kamienny z brama zwana Grodzka. 
Od czasow Lubomirskich zamek byl siedziba starostow grodowych, podstaroscich i sedziow grodzkich. Byl okazaly. 
Od 1501 r. znane sa nazwiska starostow sadeckich - pochodzili za znanych w Polsce rodow szlacheckich. 
Od 1590 r. z trzema przerwami liczacymi 20 lat do 1754 r. starostwo sadeckie przez 144 lata pozostalo w reku rodu Lubomirskich herbu Sreniawa. Ostatnim starosta od 1754-1784 r. byl Stanislaw Malachowski, ktory wobec zaborcy austriackiego zlozyl urzad w 1784 r. bedac pozniej Marszalkiem Sejmu Czteroletniego, wspoltworca Konstytucji 3-Maja.
w 1655 r. - 
 
 
 		 27 wrzesnia krol Jan Kazimierz uchodzi przed potopem Szwedow. Zatrzymal sie na zamku wraz z dostojnikami i skarbem krolestwa. Zamek zajela w pazdzierniku 1655 r. zaloga szwedzka. Wypedzeni z miasta w dniu 13.XII.1655 r. Szwedzi opuscili zamek w poplochu. Od tego czasu rozpoczyna sie schylek swietnosci zamku.
 
 
   Lata schylku Rzeczypospolitej wplynely miedzy innymi na zanik znaczenia zamku sadeckiego. Przemarsz konfederatow barskich i wywolany z ich nieostroznosci pozar zamku w 1768 r. wypalil jego glowna budowle.
   Pozar nastepny w 1769 r. dokonczyl dziela zniszczenia. Zamek stal bez dachu. Austria przystepujac do rozbiorow Polski przejela wszelkie krolewszczyzny w tym zamek sadecki nie dbajac o jego zachowanie.
   Na przelomie XVIII / XIX w. zostaly rozebrane mury i baszty obronne miasta. Czesc murow zamku pokryta zostala dachem slomianym.
   W 1813 r. skrzydlo zachodnie zamku w czasie wielkiej powodzi podmyl Dunajec. Wraz z baszta osunelo sie w jego nurty.
   W 1838 r. odbudowano polnocna czesc zamku umieszczajac w nim koszary i magazyny wojskowe.
   W okresie ruchow wolnosciowych 1846-1848 r. podziemia zamku zamieniono w wiezienie polityczne. W 1848 r. miasto odkupilo od zaborcy zamek za sume 4.967 zl renskich. Wydzierzawilo zamek 20 pulkowi piechoty liniowej wojsk austriackich.
    Sadeczanie raz po raz podejmowali proby odbudowy zamku. Pierwsza byla po odzyskaniu niepodleglosci w 1920 r., a nastepna w 1930 r. Zakonczono odbudowe w 1938 r. otwarciem w jego murach Muzeum Ziemi Sadeckiej. Okupant niemiecki zamienil zamek w 1939 r. na koszary dla wojska, a cenne muzealne zbiory zmagazynowal w jednym z pomieszczen. W piwnicach i przyziemiu zamku zgromadzono amunicje, ktorej wybuch spowodowal w dniu 17 stycznia 1945 r. o godz. 5-ej rano wysadzenie zamku w powietrze, niszczac tym samym jedna z najstarszych budowli zabytkowych miasta. W 1959 r. resztki murow zamku uporzadkowano i zabezpieczono. Zrekonstruowano wg planu z XVII w. baszte Kowalska. Na ocalalym murze zamku polozona w dniu 15.VII.1960 r. pamiatkowa tablica Oddzial Beskid PTTK w Nowym Saczu podkreslil 550-lecie zwyciestwa pod Grunwaldem.
   Sprawa odbudowy i rekonstrukcji zamku odzywa raz po raz a odkladana do lepszych czasow stanie sie kiedys znow aktualna."
 
 
Zrodla:
- Nowy Sacz, Przewodnik po zabytkach, PTTK "Beskid", Nowy Sacz 1994 r.
 
 
 
Powrot do Zabytkow Miasta Nowego Sacza 
For additional information on this page send e-mail to Romuald.K.Bernacki
This page was created (27th October 1996) by Romuald K. Bernacki and last modified Sunday 30th November 1997