Nowy Sacz - Synagoga z XVIII wieku (1746r)
 
Synagoga w Nowym Saczu - ul. Berka Joselewicza 12.
 
 
Jesli ktos pragnie rzec o istniejacej rzeczy:
"Spojrz, to jest nowe"
Niechaj wie, ze to dawno istnialo
Za owych czasow, ktore byly przed nami.
(Cztery poematy biblijne, tlum. R. Brandstaetter)
 
Przypuszczalny wyglad synagogi nowosadeckiej w XIX w.
Wnetrze Synagogi nowosadeckiej wg. rys. St. Wyspianskiego z 1889 r. Przerys. A. B. Krupinski
 
 
 		  
 
   "Synagoga, zwana tez boznica - dom modlitw Zydow nowosadeckich - usytuowana jest nieopodal zamku krolewskiego, gdzie Izraelici zwarta kolonia zajeli polnocno-zachodnia dzielnice miasta, uzyskujac przywilej wejscia w obreb murow Nowego Sacza w 1667 r. od Michala Korybuta Wisniowieckiego. Przywilej na wystawienie synagogi otrzymali od starosty nowosadeckiego Jerzego Pawla Lubomirskiego, sygnowany dnia 3 lutego 1699 r. Budynek synagogi stanal w 1746 r. Wzniesiono go z cegly na planie prostokata 25 x 19 m o scianach 8 m wysokich (wysokoscia swa nie mogl przewyzszac najnizszego kosciola w miescie). Nakrywal go wysoki, lamany dach "polski". Nad sala modliw, zajmujaca 3/4 rzutu synagogi zwieszalo sie dziewieciopolowe sklepienie typu klasztornego, wsparte na czterech filarach. Barokowe, architektonicznie kunsztowne wnetrze tej sali szkicowal Stanislaw Wyspianski w czasie swoich wedrowek malarskich po Nowym Saczu i okolicy w 1889 r.
   Wnetrze synagogi stanowily tez przedsionek i sala sadowa na parterze oraz sala kobiet na pietrze, do ktorej osobne wejscia wiodly od ulic.
 
Rzut przyziemia Synagogi nowosadeckiej. Stan z XIX w.
Oprac. A. B. Krupinski
Rzut gornej kondygnacji Synagogi nowosadeckiej. 
Stan z XIX w.  Oprac. A. B. Krupinski
 
   W czasie pozaru miasta w 1894 r. wypalila sie i synagoga. Odbudowywujac ja pod koniec XIX w. nadano jej cechy architektory tego okresu, zachowane do dzisiaj bez zmian.
   Fasade budynku zamykaja wtopione w jej bryle po obu stronach kwadratowe wiezyczki. W elewacji frontowej wysuniety ku przodowi ryzalit zaznacza glowne wejscie.
   Synagoga byla domem modlitw Izraelitow do czasu ich eksterminacji przez hitlerowskiego okupanta. Zamieniono ja wowczas na magazyn mienia pozydowskiego. Do czasu przekazania jej przez gmine zydowska w Krakowie w 1974 r. miastu Nowemu Saczowi pelnila role magazynu roznych towarow.
   Zniszczony budynek synagogi przejelo Muzeum w Nowym Saczu z przeznaczeniem na galerie sztuki. Budynek zostal gruntownie odnowiony do 1982 r. Sale glowna nakrywa strop kasetonowy o dziewieciu polach wsparty na zachowanych filarach. Do sali glownej wprowadzona zostala antresola powiekszajaca jej wystawiennicza powierzchnie.
   Galeria nosi nazwe "Stara Synagoga". Sluzy prezentacji dawnego i wspolczesnego dorobku artystycznego Sadeczan, rowniez poszerzonym tematycznie wystawom sztuki. Zawiera ekspozycje dotyczaca historii nowosadeckich Zydow p.t. "Byli wsod nas"."

Zrodla:

- Nowy Sacz, Przewodnik po zabytkach, PTTK "Beskid", Nowy Sacz 1994 r.
 
Waldemar Kontewicz: Cadyk sadecki (Zwoje 30 tekst 16)
Waldemar Kontewicz: Sadecki Rudymentarz (Zwoje 34 tekst 16)
A JewishGen InfoFile: TRACING YOUR ROOTS IN POLAND by Leonard Markowitz
JewishGen, Inc.: Nowy Sacz - A Shtetl in Poland

 
 
Powrot do Zabytkow Miasta Nowego Sacza 

For additional information on this page send e-mail to Romuald.K.Bernacki 
This page was created by Romuald K. Bernacki, May 1998