Listopad 1292
Waclaw II wydale przywilej lokacyjny "Nova Civitas Sandecz". My,
Waclaw z Bozej laski krol czeski, ksiaze krakowski i sandomierski, margrabia
morawski! Obwieszczamy wszem wobec i na przyszlosc: zesmy wiernosciom naszym
Bertholdowi i Arnoldowi z bracmi swemi synami Tyrmano, tegoz wojtowstwa
spolnikom, zezwolili: na zalozenie miasta naszego Sacza, w miejscu onem,
gdzie obecnie lezy wies Kamienica, dolaczajac do tegoz miasta Sacza 72
lany (...)
Dokument byl bardzo korzystny dla osadnikow. Pozwalal im zbudowac w
miescie jatki, dwie laznie, dowolna ilosc mlynow. Miasto moglo przeznaczyc
na swoje potrzeby 5/6 wplywow z sukiennic, kramow rzezniczych, szewskich,
skladow winnych, probierni srebra.
Rok 1311
W czasie buntu mieszczan krakowskich przeciwko Lokietkowi, Nowy Sacz
opowiedzial sie po stronie wladcy. Mieszkancy zyskali miano: "Wasza
nazwa-wierni Sadeczanie". Liczne przywileje i nadania, jakie za tym
poszly, umacniaja pozycje grodu, jako waznego, przygranicznego punktu handlowego
w tej czesci kraju i otwieraja lata swietnosci.
Rok 1350-1360
Kazimierz Wileki rozbudowuje miejskie fortyfikacje oraz istniejacy
juz zamek. Sadeccy kasztelanie zasiadali w Senacie
na Czolowych miejscach. Ostatnim starosta Sadeckim byl marszalek ostatniego
sejmu Rzeczypospolitej, Stanislaw Malachowski. Na sesji w kwietniu 1993
roku, wola rajcow miejskich, reprezentacyjna sala sadeckiego ratusza nazwana
zostala Jego imieniem.
Kwiecien 1410 roku
Wladyslaw Jagiello spotyka sie w sadeckim
zamku z ksieciem Witoldem, skad wyrusza na wyprawe
wojenna przeciwko Krzyzakom. W tym wieku, w miescie dziala ok. 150 warsztatow
rzemieslniczych. Nowy Sacz znany jest z wyrobow metalowych, sukienniczych.
Rok 1448
Biskup Zbigniew Olesnicki wynosi kosciol sw.Malgorzaty
do godnosci kolegiaty, ktora w roku 1992 otrzymala status bazyliki mniejszej.
Wiek XV, XVI
Nowy Sacz przezywa lata swietnosci. Dzieki znakomitym artystom i rzemieslnikom
rywalizyje w sztuce z Krakowem, zyskuje przydomek "polskiej Sieny". W XVI
wieku misto liczylo ok. 5 tys. mieszkancow i bylo siedziba starostwa grodowego.
Wiek XVII
Nowy Sacz podupada i traci na znaczeniu. W roku 1611 wielki pozar niszczy
miasto. W czasie "potopu szwedzkiego", 13 grudnia 1655 rokusadecka szlachta,
mieszczanie i chlopi opanowuja miasto niszczac szwedzka zaloge. Nowy Sacz
jako pierwszy zrzucil jarzmo najezdzcy. Kolejne wojny doprowadzaja miasto
do upadku. W drugiej polowie wieku zamieszkuje w nim ok. 1300 osob.
Wiek XVIII
Dwa lata przed pierwszym rozbiorem Polski, po konfederacji barskiej,
tereny te zajmuja wojska austriackie. Formalnosci stalo sie zadosc w 1772
roku: ziemia sadecka wlaczona zostala do monarchii Austro-Wegierskiej.
Rzady zaborcy sprowadzily Nowy Sacz do rangi prowincjonalnego miasteczka,
siedziby cyrkulu.
Druga polowa XIX wieku
Szansa dla miasta jest uruchomienie, w 1876 roku tarnowsko-leluchowskiej
linii kolejowej oraz Warsztatow Kolejowych. W 1884 roku miasto uzyskuje
polaczenie kolejowe z Chabowka. W tym samym roku otrzymalo kanalizacje.
Pod koniec wieku rozpoczeto budowe "Starej Kolonii" - robotniczej, kolejarskiej
dzielnicy mieszkalnej ze 100 domkami, kosciolem, 2 szkolami, Domem Robotniczym
(centrum kultury). W 1892 roku Nowy Sacz liczyl ok. 12 tys. mieszkancow.
Mial m.in. centrale telefoniczna, drukarnie, lokalne gazety.
Poczatek XX wieku
Do wybuchu I wojny swiatowej miasto otrzymuje: szpital, elektrownie,
koszary, gimnazjum, wodociagi, rzeznie. Na przelomie wiekow preznie dzialaja
organizacje i stowarzyszenia spoleczne, m.in. Towarzystwo Gimnastyczne
"Sokol". W 1909 roku miasto liczy 19 tys. mieszkancow. Marszalek Jozef
Pilsudzki dwukrotnie przebywa w Nowym Saczu: w roku 1914 i 1921.
Rok 1918
Odzyskanie niepodleglosci.
Dwudziestolecie miedzywojenne
Nowy Sacz jest siedziba powiatu. Ton miasta nadaja nadal kolejarze.
Rozrosly sie Warsztaty Kolejowe, powstaja nowe zaklady.
6 wrzesnia 1939 roku
Do Nowego Sacza wkroczyli Niemcy. Miasto zamieszkiwalo 34 tys. obywateli,
wojny nie przezyla 1/3. W dzielnicy zamkowej hitlerowcy urzadzili getto,
skad wywozili do obozow zaglady sadeckich Zydow. W czasie okupacji przez
Nowy Sacz wiodly kurierskie szlaki na Wegry, w okolicach walczyly oddzialy
partyzanckie. Nowy Sacz wychodzi z wojny zniszczony. Straty siegaja 62%
majatku. Miasto szybko podzwiga sie z wojennych zniszczen.
Rok 1958
Rada Ministrow wydala uchwale ktora dala poczatek: Eksperymentowi Sadeckiemu,
ktory zaowocowal wieloma inicjatywami spolecznymi, kulturowymi i gospodarczymi.
Powstaly nowe miejsca pracy, osiedla, miasto rozbudowalo sie.
Rok 1975
Nowy Sacz zostaje stolica wojewodztwa, liczacym sie na poludniu kraju
osrodkiem miejskim, administracyjnym, gospodarczym i turystycznym.
Rok 1991
Zmiany ustrojowe zaowocowaly wzmozna aktywnoscia mieszkancow, co widac
po pieknych ulicach, nowych sklepach, nowych zakladach pracy.
Rok 1992
Krolewski grod nad Dunajcem i Kamienica obchodzil uroczyscie swoje
700 urodziny. Byly to miesiace pelne ciekawych i wazkich wydarzen w kulturze,
gospodarce, zyciu spolecznym. Miasto doczekalo sie swojej monografii. Znaczacym
wydarzeniem byla obecnosc Prezydenta RP Lecha Walesy na centralnej uroczystosci
jubileuszowej 4 pazdziernika 1992 roku. Do szeregu pochlebnych przydomkow
Prezydent dodal sadeczanom kolejne: "Polska potrzebuje wzoru jak zyc
w wolnosci, jak demokratycznie podejmowac decyzje. Wy, Wasze miasto - mozecie
byc dobrym przykladem. Umiejetnie laczycie tradycje z nowoczesnoscia, czerpiecie
z przeszlosci dla przyszlosci, z pozytkiem dla Was i Rzeczypospolitej.
(...)"
Dzis
Miastem zarzadza 36-osobowa Rada, ktorej organem wykonawczym jest Zarzad
na czele z prezydentem. |
November 1292
King Waclaw II (Wencelaus II) granted Nowy Sacz a foundation charter
"Nova Civitas Sandecz". The document vas very favourable to the settlers
invited by it. It allowed them to build many public edificies, including
two public baths, cloth halls, butcher stalls and mills. The city was given
the right to take 5/6 of the profits coming from the cloth halls, wine
storehouses, assay offices and craftsmen's stalls.
1311
During the rebellion of Cracow townspeople against king Wladyslaw Lokietek
(Ladislaus the Short) Nowy Sacz supported the sovereign. In return, the
king called its inhabitans "faithful citizens" and granted them many priviledges.
This strengthened the position of the city as an important trade centre
in this part of the country. The city began to flourish.
1350 - 1360
King Kazimierz Wielki (Casimir the Great) built a huge castle
and city walls. Noblemen from Nowy Sacz had their seats in the first row
of the Parliament. Among them was Stanislaw Malachowski, the Speaker of
the last Polish Parliament. During the City Council Session in April 1993
it was the wish of the Councillors to name one of the Town-hall rooms after
him.
April 1410
King Wladyslaw Jagiello (Ladislaus Jagiello)
held a meeting with Witold (Vytautas) the Grand Duke of Lithuania in Nowy
Sacz castle. From there he left for war against
the Teutonic Order. In the fifteenth century Nowy Sacz created about 150
individual craftsmen's workshops. The city became famous for its woolen
goods and steel products.
1448
Zbigniew Olesnicki, the bishop of Cracow raised St.Margaret's
church to the level of a collegiate church. In 1992 the same church
received a status of basilica.
XV-th and XVI-th centuries
Nowy Sacz obtained the peak of its development. Owing to the numerous
artists and craftsmen inhabiting the city it was able to compete with Cracow
in the field of visual arts. It was then that Nowy Sacz received the nickname
"Polish Sienna".
XVII-th century
The position of Nowy Sacz declined and the city lost its importance
as a merchant power. A great fire in 1611 destroyed most of the city and
later the Swedish invasion devastated its economy. However, Nowy Sacz was
the first city to gain its independence from the Swedish occupation.
XVIII-th century
Two years before the first partition of Poland the region was occupied
by Austrian Army. Together with the rest of Galicia Nowy Sacz was formally
incorporated into Austro-Hungarian Monarchy. The laws of the invador lowered
the standing of the city. It became a provincial town, the seat of the
local government.
Second half the XIX-th century
A railway line between Tarnow and Leluchow was built and a railway
factory was opened. This gave Nowy Sacz a new chance for development.
1918. Poland gained independence
The Second Republic (Inter-war period) Nowy Sacz became the capital
of the county. The railway factory was enlarged and many new factories
and workshops opened.
6-th September 1939
The Germans captured the city. At that time it had a population of
34.000. One third of its inhabitants did not survive the war. Near the
castle the Germans formed a ghetto, from which Jews were sent to concentration
and extermination camps. During the German occupation courier routes from
Poland to Hungary went through Nowy Sacz. There were also partisan groups
fighting in the forests around the city. The war destroyed 62 percent of
the city. Shortly after it endede most of it was rebuilt. New factories
were opened and apartment complexes constructed.
1975
In this year Nowy Sacz has been the capital of the province, an important
administrative, economic and tourist centre.
1991
Political changes encouraged investment and the establishment of new
shops and businesses.
1992
Nowy Sacz celebrated its 700-th anniversary. During this year there
were many important and interesting cultural events. Nowy Sacz was honoured
by the presense of the President of the Polish Republic, Lech Walesa at
the main celebration on October 4-th.
Today
The city governed by a Coucil of 36 members, including an executive
board headed by the president.
|