Mini-kalendarium miasta Nowego Sacza...
... Nowy Sacz historical calendar
 
Listopad 1292

Waclaw II wydale przywilej lokacyjny "Nova Civitas Sandecz". My, Waclaw z Bozej laski krol czeski, ksiaze krakowski i sandomierski, margrabia morawski! Obwieszczamy wszem wobec i na przyszlosc: zesmy wiernosciom naszym Bertholdowi i Arnoldowi z bracmi swemi synami Tyrmano, tegoz wojtowstwa spolnikom, zezwolili: na zalozenie miasta naszego Sacza, w miejscu onem, gdzie obecnie lezy wies Kamienica, dolaczajac do tegoz miasta Sacza 72 lany (...) 
Dokument byl bardzo korzystny dla osadnikow. Pozwalal im zbudowac w miescie jatki, dwie laznie, dowolna ilosc mlynow. Miasto moglo przeznaczyc na swoje potrzeby 5/6 wplywow z sukiennic, kramow rzezniczych, szewskich, skladow winnych, probierni srebra. 

Rok 1311 
W czasie buntu mieszczan krakowskich przeciwko Lokietkowi, Nowy Sacz opowiedzial sie po stronie wladcy. Mieszkancy zyskali miano: "Wasza nazwa-wierni Sadeczanie". Liczne przywileje i nadania, jakie za tym poszly, umacniaja pozycje grodu, jako waznego, przygranicznego punktu handlowego w tej czesci kraju i otwieraja lata swietnosci. 

Rok 1350-1360 
Kazimierz Wileki rozbudowuje miejskie fortyfikacje oraz istniejacy juz zamek. Sadeccy kasztelanie zasiadali w Senacie na Czolowych miejscach. Ostatnim starosta Sadeckim byl marszalek ostatniego sejmu Rzeczypospolitej, Stanislaw Malachowski. Na sesji w kwietniu 1993 roku, wola rajcow miejskich, reprezentacyjna sala sadeckiego ratusza nazwana zostala Jego imieniem. 

Kwiecien 1410 roku 
Wladyslaw Jagiello spotyka sie w sadeckim zamku z ksieciem Witoldem, skad wyrusza na wyprawe wojenna przeciwko Krzyzakom. W tym wieku, w miescie dziala ok. 150 warsztatow rzemieslniczych. Nowy Sacz znany jest z wyrobow metalowych, sukienniczych. 

Rok 1448 
Biskup Zbigniew Olesnicki wynosi kosciol sw.Malgorzaty do godnosci kolegiaty, ktora w roku 1992 otrzymala status bazyliki mniejszej. 

Wiek XV, XVI 
Nowy Sacz przezywa lata swietnosci. Dzieki znakomitym artystom i rzemieslnikom rywalizyje w sztuce z Krakowem, zyskuje przydomek "polskiej Sieny". W XVI wieku misto liczylo ok. 5 tys. mieszkancow i bylo siedziba starostwa grodowego. 

Wiek XVII 
Nowy Sacz podupada i traci na znaczeniu. W roku 1611 wielki pozar niszczy miasto. W czasie "potopu szwedzkiego", 13 grudnia 1655 rokusadecka szlachta, mieszczanie i chlopi opanowuja miasto niszczac szwedzka zaloge. Nowy Sacz jako pierwszy zrzucil jarzmo najezdzcy. Kolejne wojny doprowadzaja miasto do upadku. W drugiej polowie wieku zamieszkuje w nim ok. 1300 osob. 

Wiek XVIII 
Dwa lata przed pierwszym rozbiorem Polski, po konfederacji barskiej, tereny te zajmuja wojska austriackie. Formalnosci stalo sie zadosc w 1772 roku: ziemia sadecka wlaczona zostala do monarchii Austro-Wegierskiej. Rzady zaborcy sprowadzily Nowy Sacz do rangi prowincjonalnego miasteczka, siedziby cyrkulu. 

Druga polowa XIX wieku 
Szansa dla miasta jest uruchomienie, w 1876 roku tarnowsko-leluchowskiej linii kolejowej oraz Warsztatow Kolejowych. W 1884 roku miasto uzyskuje polaczenie kolejowe z Chabowka. W tym samym roku otrzymalo kanalizacje. Pod koniec wieku rozpoczeto budowe "Starej Kolonii" - robotniczej, kolejarskiej dzielnicy mieszkalnej ze 100 domkami, kosciolem, 2 szkolami, Domem Robotniczym (centrum kultury). W 1892 roku Nowy Sacz liczyl ok. 12 tys. mieszkancow. Mial m.in. centrale telefoniczna, drukarnie, lokalne gazety. 

Poczatek XX wieku 
Do wybuchu I wojny swiatowej miasto otrzymuje: szpital, elektrownie, koszary, gimnazjum, wodociagi, rzeznie. Na przelomie wiekow preznie dzialaja organizacje i stowarzyszenia spoleczne, m.in. Towarzystwo Gimnastyczne "Sokol". W 1909 roku miasto liczy 19 tys. mieszkancow. Marszalek Jozef Pilsudzki dwukrotnie przebywa w Nowym Saczu: w roku 1914 i 1921. 

Rok 1918 
Odzyskanie niepodleglosci. 

Dwudziestolecie miedzywojenne 
Nowy Sacz jest siedziba powiatu. Ton miasta nadaja nadal kolejarze. Rozrosly sie Warsztaty Kolejowe, powstaja nowe zaklady. 

6 wrzesnia 1939 roku 
Do Nowego Sacza wkroczyli Niemcy. Miasto zamieszkiwalo 34 tys. obywateli, wojny nie przezyla 1/3. W dzielnicy zamkowej hitlerowcy urzadzili getto, skad wywozili do obozow zaglady sadeckich Zydow. W czasie okupacji przez Nowy Sacz wiodly kurierskie szlaki na Wegry, w okolicach walczyly oddzialy partyzanckie. Nowy Sacz wychodzi z wojny zniszczony. Straty siegaja 62% majatku. Miasto szybko podzwiga sie z wojennych zniszczen. 

Rok 1958 
Rada Ministrow wydala uchwale ktora dala poczatek: Eksperymentowi Sadeckiemu, ktory zaowocowal wieloma inicjatywami spolecznymi, kulturowymi i gospodarczymi. Powstaly nowe miejsca pracy, osiedla, miasto rozbudowalo sie. 

Rok 1975 
Nowy Sacz zostaje stolica wojewodztwa, liczacym sie na poludniu kraju osrodkiem miejskim, administracyjnym, gospodarczym i turystycznym. 

Rok 1991 
Zmiany ustrojowe zaowocowaly wzmozna aktywnoscia mieszkancow, co widac po pieknych ulicach, nowych sklepach, nowych zakladach pracy. 

Rok 1992 
Krolewski grod nad Dunajcem i Kamienica obchodzil uroczyscie swoje 700 urodziny. Byly to miesiace pelne ciekawych i wazkich wydarzen w kulturze, gospodarce, zyciu spolecznym. Miasto doczekalo sie swojej monografii. Znaczacym wydarzeniem byla obecnosc Prezydenta RP Lecha Walesy na centralnej uroczystosci jubileuszowej 4 pazdziernika 1992 roku. Do szeregu pochlebnych przydomkow Prezydent dodal sadeczanom kolejne: "Polska potrzebuje wzoru jak zyc w wolnosci, jak demokratycznie podejmowac decyzje. Wy, Wasze miasto - mozecie byc dobrym przykladem. Umiejetnie laczycie tradycje z nowoczesnoscia, czerpiecie z przeszlosci dla przyszlosci, z pozytkiem dla Was i Rzeczypospolitej. (...)" 

Dzis 
Miastem zarzadza 36-osobowa Rada, ktorej organem wykonawczym jest Zarzad na czele z prezydentem.

November 1292

King Waclaw II (Wencelaus II) granted Nowy Sacz a foundation charter "Nova Civitas Sandecz". The document vas very favourable to the settlers invited by it. It allowed them to build many public edificies, including two public baths, cloth halls, butcher stalls and mills. The city was given the right to take 5/6 of the profits coming from the cloth halls, wine storehouses, assay offices and craftsmen's stalls. 

1311 
During the rebellion of Cracow townspeople against king Wladyslaw Lokietek (Ladislaus the Short) Nowy Sacz supported the sovereign. In return, the king called its inhabitans "faithful citizens" and granted them many priviledges. This strengthened the position of the city as an important trade centre in this part of the country. The city began to flourish. 

1350 - 1360 
King Kazimierz Wielki (Casimir the Great) built a huge castle and city walls. Noblemen from Nowy Sacz had their seats in the first row of the Parliament. Among them was Stanislaw Malachowski, the Speaker of the last Polish Parliament. During the City Council Session in April 1993 it was the wish of the Councillors to name one of the Town-hall rooms after him. 

April 1410 
King Wladyslaw Jagiello (Ladislaus Jagiello) held a meeting with Witold (Vytautas) the Grand Duke of Lithuania in Nowy Sacz castle. From there he left for war against the Teutonic Order. In the fifteenth century Nowy Sacz created about 150 individual craftsmen's workshops. The city became famous for its woolen goods and steel products. 

1448 
Zbigniew Olesnicki, the bishop of Cracow raised St.Margaret's church to the level of a collegiate church. In 1992 the same church received a status of basilica. 

XV-th and XVI-th centuries 
Nowy Sacz obtained the peak of its development. Owing to the numerous artists and craftsmen inhabiting the city it was able to compete with Cracow in the field of visual arts. It was then that Nowy Sacz received the nickname "Polish Sienna". 

XVII-th century 
The position of Nowy Sacz declined and the city lost its importance as a merchant power. A great fire in 1611 destroyed most of the city and later the Swedish invasion devastated its economy. However, Nowy Sacz was the first city to gain its independence from the Swedish occupation. 

XVIII-th century 
Two years before the first partition of Poland the region was occupied by Austrian Army. Together with the rest of Galicia Nowy Sacz was formally incorporated into Austro-Hungarian Monarchy. The laws of the invador lowered the standing of the city. It became a provincial town, the seat of the local government. 

Second half the XIX-th century 
A railway line between Tarnow and Leluchow was built and a railway factory was opened. This gave Nowy Sacz a new chance for development. 

1918. Poland gained independence 
The Second Republic (Inter-war period) Nowy Sacz became the capital of the county. The railway factory was enlarged and many new factories and workshops opened. 

6-th September 1939 
The Germans captured the city. At that time it had a population of 34.000. One third of its inhabitants did not survive the war. Near the castle the Germans formed a ghetto, from which Jews were sent to concentration and extermination camps. During the German occupation courier routes from Poland to Hungary went through Nowy Sacz. There were also partisan groups fighting in the forests around the city. The war destroyed 62 percent of the city. Shortly after it endede most of it was rebuilt. New factories were opened and apartment complexes constructed. 

1975 
In this year Nowy Sacz has been the capital of the province, an important administrative, economic and tourist centre. 

1991 
Political changes encouraged investment and the establishment of new shops and businesses. 

1992 
Nowy Sacz celebrated its 700-th anniversary. During this year there were many important and interesting cultural events. Nowy Sacz was honoured by the presense of the President of the Polish Republic, Lech Walesa at the main celebration on October 4-th. 

Today 
The city governed by a Coucil of 36 members, including an executive board headed by the president. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 

 
 
Return to NowySacz Main Page 
For additional information on this page send e-mail to Romuald.K.Bernacki

This page was created by Romuald K. Bernacki and last modified Monday 11th November 1996