Nowy Sacz - Kosciol sw. Kazimierza
 
"Kosciol p.w. sw Kazimierza, zwany Kaplica szkolna - Plac sw. Kazimierza
 

   Parafialny. Usytuowany jest w centrum miasta. Zbudowany zostal wedlug projektu wybitnego architekta Teodora Talowskiego (1857-1910). Inicjatorem budowy kosciola dla mlodzierzy szkolnej w Nowym Saczu byl profesor sadeckiego gimnazjum Ludwik Malecki. Ceglano-kamienny korpus kosciola wzniesiony zostal w stylu neogotyckim. Jest trojnawowy z transeptem, wezszym od nawy prezbiterium zamknietym trojbocznie, z dwoma zakrystiami po bokach. W fasadzie ujetej dwiema smuklymi wiezami usytuowane sa trzy wejscia wprowadzajace do wnetrza. Na luku portalu glownego wzrok zatrzymuje pelna wymowy w symbolach ceramiczna mozaika z wizerunkiem Chrystusa. Inskrypcja glosi: Bogu na chwale - MCMXII - Mlodzi na pozytek. Nad portalem usytuowane jest ostrolukowo uformowane okno z maswerkowa dekoracja. Przedsionki boczne w formie podcieni wsparte sa na kamiennych filarach.
   Sklepienie w nawie glownej w ramionach transeptu i w prezbiterium posiada ksztalt kolebkowy o zaostrzonym luku. Sklepienie krzyzowo-zebrowe w srodkowym przeslie wsparte jest na czterech kwadratowych filarach.
   U poczatku czola naw bocznych przestrzen wydzielaja lunety. Kruchte tworza zlaczone lukiem kamienne kolumny podtrzymujace chor muzyczny. Przed nia przedsionek.   Okna o ostrolukowym ksztalcie i zroznicowanej wielkosci oswietlaja kosciol. Wszystkie posiadaja kamienna dekoracje maswerkowa z laskowaniem. Witraze do nich zaprojektowal Stefan Matejko, wykonala w 1912 r. F-ma Zelenskich w Krakowie.   Przeznaczenie kosciola dla mlodziezy szkolnej znalazlo wyraz w programie ideowym wystroju wnetrza swiatyni. Jednorodnosc utrzymanego w stylu secesji wnetrza jest wynikiem zaprojektowania go przez profesora Akademii Sztuk Pieknych w Krakowie - Jana Bukowskiego. Byl projektodawca polichromii sciennej, mozaiki ceramicznej, oltarza glownego, ambony, ksztaltu lamp oswietleniowych.
   Bogata w formie i kolorystyce polichromie scienna rozpoczynaja w prezbiterium sceny przedstawiajace przypowiesci biblijne zwiazane z Chrystusem w pozwolcie dzieciom przyjsc do mnie i w rozmowie z bogatym mlodziencem. Na scianach kolebki nawy glownej przedstawieni zostali w elipsoidalnych polach w polfigurze czterej Ewangelisci z wyrozniajacymi ich atrybutami. W transepcie umieszczone zostaly wyobrazenia czterech cnot glownych - mestwo, umiarkowanie, sprawiedliwosc i roztropnosc. Bogata ornametyka roslinna, putta, fontanny z woda zycia podkreslaja secesyjny styl polichromii.
   Wymowna malarska tresc witrazowych obrazow w wielkich oknach swiatyni miala na celu nie tylko jej zdobienie.
   Oltarz glowny uchodzi za jedyny w Polsce w stylu secesji. Jego program jest wybitnie patriotyczny. Wzorowana na baroku srodkowa czesc oltarza z ciezkim gzymsem wspartym na kolumnach zawierala od czasu jego wykonania w 1928 r. obraz Matki Boskiej Czestochowskiej w krolewskich koronach. Nawiazywala do oltarza jasnogorskiego. Na skrzydlach bocznych, posiadajacych ksztalt tryptykowy (w XV w. sadeccy snycerze i malarze tworzyli oltarze tryptykowe) przedstawieni zostali sw. Wojciech, sw. Kazimierz, bl. Kinga i sw. Stanislaw - Biskup, idacy do tego centrum chrzescijanstwa w Polsce, takze ostoi polskosci. Obrazy w skrzydlach tryptyku i obraz glowny wykonal sam projektant oltarza - prof. Jan Bukowski, ktory byl absolwentem sadeckiego gimnazjum. Dopelnieniem wymowy oltarza byla wiszaca wieczna lampka utworzona z Orlow Polskich.
   Obrazy oltarzowe sa wymienne. Obraz Chrystusa nauczajacego (1966) i obraz sw. Kazimierza sa pedzla art.-mal. Marii Ritter - sadeczanki. Wystroj prezbiterium uzupelnia oltarz posoborowy.
   W prezbiterium umieszczone tablice upamietniaja ksiezy rektorow kosciola - Michala Nowickiego, Michala Klamuta, dr Jedrzeja Cierniaka oraz prof. Ludwika Maleckiego.
   Rzezbe sw. Jozefa do oltarza bocznego po stronie lewej z 1966 r. wykonal art.-rzezb. Mieczyslaw Bogaczyk - sadeczanin. Prawy oltarz boczny wykonany w 1965 r. wypelniaja obrazy autorstwa Marii Ritter. Przedstawiaja wizerunek Matki Bozej Nieustajacej Pomocy, w bocznych skrzydlach Zwiastowanie i Ofiarowanie.
   Stacje Drogi Krzyzowej wykonal w 1957 r. w formie ceramicznych medalionow artysta - plastyk Wladyslaw Hasior - sadeczanin.
   Wystroj kosciola uzupelniaja obrazy: Jezu ufam tobie, sw. Maksymiliana Kolbe, sw. Judy Tadeusza oraz bl. Karoliny Kozka. Kosciol wyposazony jest w organy 25-glosowe.
   W kosciele sw. Kazimierza koncentrowaly sie uroczystosci religijno-patriotyczne w latach 1980-1989. Kosciol posiada status kosciola garnizonowego.
   Wewnatrz i na zewnatrz swiatyni znajduja sie liczne tablice pamiatkowe i epitafijne. Sadeczanie pozostaja z sacunkiem dla tych polskiego ducha, ktorzy do kosciola sw. Kazimierza przyjeli je, i tych, ktorzy na tablicach utrwalili zaslugujacuch na pamiec Sadeczan-bohaterow, Sadeczan-patriotow, zdarzenia historyczne.
 
 
   Wewnatrz kosciola tablice:
 
 - Tablica i zespol symboli ku czci poleglych, zamordowanych, zmarlych czlonkow Harcerstwa Polskiego w Nowym Saczu w latach 1939-45. Fundowana w 1975 r.
 - Tablica upamietniajaca oficera komandosow kpt. Jana Zalewskiego - fundacja wlasna kapitana.
 - Tablica dla ks. Pawla Sulmy - wychowawcy mlodziezy w szkolach w Nowym Saczu - ufundowali jego wychowankowie.
 - Tablica w Holdzie poleglym, zamordowanym i zmarlym zolnierzom 1 Pulku Strzelcow Podhalanskich w Nowym Saczu.
 - Tablice upamietniajace generalow Jozefa Gize i Jozefa Kustronia - W holdzie kolejnym dowodcom 1 Pulku Strzelcow Podhalanskich w latach 1919-1939.
 - Tablice Ku czci cichociemnym rodem z miasta i powiatu Nowy Sacz.
 - W holdzie organizatorom i komendantom Inspektoratu Zwiazku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej Nowy Sacz.
 - Pamiatkowa 1 Pulku Strzelcow Podhalanskich Armii Krajowej w latach 1939-1945.
 - Ku czci mlodziezy sadeckiej, ktora w listopadzie 1918 r. polegla w obronie napadnietego przez Ukraincow Lwowa.
 
   Na zewnatrz kosciola:
 
 - Tablica w prawej arkadzie polozona jest ku czci plk. Narcyza Wiatra ps. Zawojna, komendanta VI okregu Batalionow Chlopskich i Ludowej Strazy Bezpieczenstwa na Malopolske i Slask. Odslonieta 22.VI.1990 r.
 - Usytuowana w lewej arkadzie Tablica Katynska to odlew skladajacy sie z czterech segmentow tekstowych zawierajacych nazwiska Sadeczan otaczajacych plaskorzezbe Matki Bozej Katynskiej. Umieszczona ponizej wneka zawiera ziemie z Katynia, Miednoje i Charkowa zachowana w urnach wykonanych z lusek pociskow armatnich. Odslonieta 16.V.1992 r. stanowi sanktuarium sadeckie, co potwierdzaja nieustannie skladane pod tablica kwiaty i plonace znicze pamieci.
 
 
   Pozostajacy w dyspozycji kosciola sw. Kazimierza sztandar 1 Pulku Strzelcow Podhalanskich Armii Krajowej poswiecony zostal 19.VIII.1979 r.
   W wolnostojacej dzwonnicy, ktorej budowe rozpoczeto w 1991 r. zawieszone sa trzy dzwony.
   Parafii sw. Kazimierza filialnie podlega Zaklad Wychowawczy Siostr Felicjanek - ul. Dlugosza nr 53.
   Zaklad Wychowawczy zbudowany z fundacji Sadeczanki Adeli z Friedrichow Marczewskiej (1846-1919) oraz z inicjatywy ks. Infulata Alojzego Goralika - proboszcza sadeckiej fary - oddany zostal do uzytku 2 pazdziernika 1906 r. Jego zarzadzanie powierzono Siostrom Felicjankom. Zaklad otrzymal wezwanie Najswietszej Rodziny. Prowadzony byl tutaj od poczatku jego zalozenia sierociniec dla dziewczat. W utworzonej szwalni uczyly sie szycia i haftu. Uczono je tez muzyki organowej. Dla dzieci z miasta prowadzone bylo przedszkole. Zaklad zwano popularnie ochronka.
   Od 1953 r. prowadzony jest na zasadzie internatu dla 45 chlopcow o obnizonej sprawnosci umyslowej, uczniow Szkoly Specjalnej w klasach od 1-8.
   Zaklad wychowawczy jest wlasnoscia Siostr Felicjanek. Sklada sie z kaplicy mszalnej, domu zakonnego i pomieszczen internatowych. Skromna pieknie utrzymana kaplica konsekrowana zostala w 1912. W oltarzyku czczona jest Matka Boza w wizerunku jasnogorskim."
 
 
Zrodla:
 
 - Nowy Sacz, Przewodnik po zabytkach, PTTK "Beskid", Nowy Sacz 1994 r.
 - Fotografie wlasne
 
 
 
Powrot do Zabytkow Miasta Nowego Sacza 


For additional information on this page send e-mail to Romuald.K.Bernacki
This page was created (Sunday 27th October 1996)  by Romuald K. Bernacki and last modified Monday 24th November 1997