Nowy Sacz - Kosciol Ewangelicki

Kosciol Ewangelicki - Zespol poklasztorny OO Franciszkanow - ul. Pijarska 19

Kosciol Ewangelicki w Nowym Saczu 1 
Kosciol Ewangelicki w Nowym Saczu 2 
Kosciol Ewangelicki w Nowym Saczu 3 
  "Zespol poklasztorny OO Franciszkanow - w ktorym kosciol posiadal wezwanie Narodzenia Najswietszej Marii Panny - powstal w 1297 r. z upowaznienia Waclawa II. Usytuowany w polnocno-zachodniej lokacyjnej przestzreni miasta stal przy murach obronnych i byl jednym z elementow ich wzmocnienia. 
Gotycki kosciol wzniesiony na nowo w drugiej polowie XIV w. stal po poludniowej stronie zabudowan klasztornych. Posiadal silnie wydluzony korpus na 35 m dlugosci i 11 m szeroki, trojboczne prezbiterium od strony ulicy (dzisiaj Pijarskiej) wynikajace z zorientowania go na wschod. 
   Klasztor zbudowany w czworokat posiadal wieze w narozniku poludniowo-wschodnim. Przeznaczony byl dla 10 zakonnikow. W ciagu swego trwania zamieszkaly byl przez liczniejsze zgromadzenie zakonne. 
   Kosciol obudowany byl kaplicami. 
- W 1662 r. Jan Dobek Lowczowski ufundowal kaplice p.w. sw. Bernardyna jako wotum za szczesliwy powrot z bitwy pod Chocimiem i jako grobowa. Jan Dobek Lowczowski byl podstolim Zygmunta III Wazy, poslem do Turcji, Szwecji, Moskwy, wlascicielem Wielopola i Zabelcza w sadeckim. Zmarl w 1628 r. 
- W 1635 r. aptekarz sadecki Szymon Wolski wystawil kaplice p.w. sw. Katarzyny. 
- W latach 1654-1672 przeksztalcona zostala przez powiekszenie - z fundacji Konstantego Lubomirskiego - starosty sadeckiego, pierwotna kaplica Przemienienia Panskiego, w ktorej czesc odbieral - juz przed 1600 rokiem wizerunek Chrystusa - Veraicon. Kaplica otrzymala trojczlonowy uklad, w calosciowej architektonicznej kompozycji barokowy. Srodkowa czesc nakryla zwienczona latarnia kopula z stiukowa dekoracja wnetrza. Przeznaczeniem tej najbardziej okazalej kaplicy bylo sluzenie nadal jako miejsce kultu i miala zostac kaplica grobowa rodu. Kaplica ta bez wiekszych zmian architektonicznych dotrwala do dzisiaj. 
   Kosciol klasztorny byl po farnym sw. Malgorzaty najchetniej uczeszczanym przez mieszczan sadeckich. Zabudowania franciszkanskie byly miejscem sejmikow szlachty sadeckiej. 
   Pozar kosciola w 1753 r. nadwyrezyl jego mury. Pozar nastepny w 1769 r., wynikly z nieostroznosci Zydow majacych swoje domostwa przy murach klasztoru zniszczyl go zupelnie. 
   Na skutek "kasaty jozefinskiej" zamarlo w 1785 r. zycie klasztorne. Z nakazu zaborczych wladz austriackich kosciol zostal rozburzony do konca, zniknely przy nim kaplice, oprocz kaplicy Przemienienia Panskiego. Zwiazany z historia miasta Veraicon przeniesiony zostal w 1782 r. do kosciola farnego. 
   Zydzi zakupili pofranciszkanskie zabudowania wraz z kaplica Przemienienia Panskiego, wplacajac do skarbu Austrii 500 florenow renskich. Talmudyczny zakaz nie pozwalajacy im korzystac z takiego pochodzenia budynkow spowodowal sprzedanie ich w dniu 30.X.1800 r. za kwote 2.200 zlotych renskich gminie ewangelickiej zalozonej dla kolonistow niemieckich w Nowym Saczu i okolicy. W kaplicy Przemienienia Panskiego powstal do 1945 r. kosciol augsburskiego i helweckiego wyznania. Po 1945 r. kosciol (jako budynek) ewangelicko-augsburski (polsko-jezyczny). W zabudowaniach poklasztornych, w przeksztalconych skrzydlach od strony polnocnej i wschodniej powstala szkola niemiecka i mieszkanie pastora. Po 1950 r. upanstwowione budynki poklasztorne wrocily do zboru ewangelickiego w 1991 r. 
   Z historycznego zespolu klasztornego OO Franciszkanow do dzisiaj przetrwaly: 
- kaplica Przemienienia Panskiego jako kosciol ewangelicki, 
- dwa skrzydla zabudowan poklasztornych z wieza, 
- w budynku kosciola ewangelickiego usytuowany jest silnie uszkodzony nagrobny posag Jana Dobka Lowczowskiego wykonany w czerwonym marmurze. W scianach tkwia: marmurowy kartusz z herbami i wierszowane epitafium Zofii z Marcinkowskich - zony J. Dobka Lowczowskiego zmarlej w 1611 r., z XVII w. - marmurowa tablica z historia kosciola Narodzenia Najswietszej Marii Panny oraz drobne marmurowe detale rzezbiarskie. Te lepidarialne juz ulomki daja swiadectwo niegdysiejszej swietnosci kosciola klasztornego." 
Kosciol Ewangelicki w Nowym Saczu 4 
"Z dziejow parafii ewangelickiej w Nowym Saczu i Stadlach 

XVI - Poczatki ewangelicyzmu w Sadecczyznie; powstanie wielu parafii w okolicznych miejscowosciach, m. in. w Bobowej, Chomranicach, Czchowie, Gorlicach, Gosprzydowej, Grybowie, Jakubowicach, Jastrzebiu, Luslawicach, Roznowie, Sobolowie, Szczepanowicach, Tropiu, Wieloglowach oraz Zakliczynie 
1786 - Zalozenie parafii w Stadlach, a nastepnie budowa tam kosciola oraz szkoly wyznaniowej 
1800 - Zakupienie zabudowan pofranciszkanskich z kaplica w Nowym Saczu; kaplica ta zostala wybudowana w stylu renesansowym w 1672 roku jako dowod wdziecznosci Konstantego Lubomirskiego za uzdrowienie dokonane przez Jezusa Chrystusa 
1802 - Poswiecenie kosciola w Nowym Saczu; powstanie parafii w Nowym Saczu wylonionej z parafii maciezystej parafii w Stadlach; nieco pozniej zostaje zalozona szkola ewangelicka 
1808 - Spis ewangelikow w Nowym Saczu, Stadlach oraz okolicy wykazuje 1073 osoby zamieszkale w 34 miejscowosciach 
1832 - Utworzenie Stowarzyszenia im. Gustawa Adolfa 
1850 - Wybudowanie szkoly w Golkowicach utrzymywanej przez parafie w Sradlach; parafia liczy wtedy 810 czlonkow 

Kosciol Ewangelicki w Nowym Saczu 51869 - Powstanie filialu parafii nowosadeckiej ze szkola w Strzeszycach - Zbikowicach; filial ten liczyl 153 czlonkow 
1893 - Zalozony zostaje filial parafii w Stadlach w Krynicy 
1902 - Parafia w Stadlach liczy 826 osob, a do parafii w Nowym Saczu nalezy ich 1017 
1925 - Zostaje dobudowana do skrzydla zachodniego budynku parafii i szkoly duza sala zborowa 
1926 - W Nowym Saczu powstaje Polskie Towarzystwo Ewangelickie 
1930 - Zbor sadecki jest miejscem obrad Dni Kosciola z okazji 400-lecia Konfesji Augsburskiej 
1945 - Rok ten zamyka dzieje licznych dwoch zborow sadeckich ze swoimi filialami i szkolami, a rozpoczyna zapisywac dzieje jednej z najmniejszych parafii Kosciola Ewangelickiego - Augsburskiego; jej pierwszym duszpasterzem powojennym zostaje ks. kapelan major Pawel Henryk Hause od konca marca do swojej smierci 23 lutego 1946 r. 
1948 - Poswiecenie kosciola Przemienienia Panskiego odbudowanego ze zniszczen wojennych; a w 1956 roku wyposazenie jego wnetrza w urzadzenia
1950 - Rada Parafialna postanowila zachowac w swojej nazwie drugi czlon - Nowy Sacz-Stadlo
1953 - Pierwsza po wojnie wizytacja Biskupa Kosciola - ks. bp. Karola Kotuli
1969 - Przebudowa wiezy dawnego Kosciola Franciszkanskiego, obecnie nieistniejacego. Przywrocono dawny wyglad w stylu renesansowym"
Nagrobek Jana Dobka Lowczowskiego w kosciele ewangelickim w Nowym Saczu 
Nagrobek Jana Dobka Lowczowskiego - podstolego krola Zygmunta III Wazy - w kosciele ewangelickim w Nowym Saczu
Zrodla:

- Nowy Sacz, Przewodnik po zabytkach, PTTK "Beskid", Nowy Sacz 1994 r.
- Informator Parafialny, Nr 1/95
- Fotografie wlasne

Inne relatywne strony:

- Strona p. Bogdana Jany



Powrot do Zabytkow Miasta Nowego Sacza 


For additional information on this page send e-mail to Romuald.K.Bernacki or contact the Church directly on tlf: +48 18 42-15-96
This page was 1st time created  on Sunday 27 October 1996 by Romuald K. Bernacki and last modified Saturday 21th June 1997