Nowy Sacz - Kosciol sw. Ducha OO Jezuitow  (ul. Piotra Skargi 10)
 
 
Zespol koscielno-klasztorny o.o. Jezuitow. Po okresie zaboru austriackiego niewiele pozostalo po gotyckiej swietnosci tego obiektu. Zachowalo sie jedynie prezbiterium z sieciowym sklepieniem z konca XV wieku, kaplica sw.Anny z 1596 roku z XVI wiecznym obrazem patronki kaplicy. 

 "W roku 1400 mieszczanin krakowski /a niegdys sadecki/ Lang Seidel /Langseydel/ ufundowal kosciol p.w. sw. Ducha i Jedenastu Tysiecy Dziewic /towarzyszek sw. Urszuli/ przy szpitalu-przytulku istniejacym na tym miejscu juz z koncem XIV w. Z fundacji Wladyslawa Jagielly wzniesiony zostal klasztor w 1410 r., w ktorym krol osadzil OO. Norbertanow, jako opiekunow kosciola i szpitala. 
   Kosciol jednonawowy w stylu gotyckim ulegl zniszczeniu czesciowemu podczas pozaru w 1611 r. Zniszczone sklepienie nawy odbudowano w stylu renesansowym nadajac mu ksztalt kolebkowy. Wowczas tez kruzganek klasztorny przylegly do nawy kosciola przebudowano na jego boczna nawe, pierwotna zakrystie zmieniono w kaplice sw. Anny, budujac w to miejsce nowa zakrystie za absyda swiatyni. Odnowiono kosciol w 1747 r., a wieze z zegarem bijacym godziny i kwadranse wzniesiono w 1755 r.

   Po pierwszym rozbiorze Polski moca ustawy podpisanej przez cesarza Austrii Jozefa II skasowano wiele zakonow, zrabowano kosztownosci koscielne i dobra klasztorne na rzecz skarbu Austrii. Taki los spotkal rowniez zakon OO. Norbertanow w Nowym Saczu w 1784 r. Kosciol przeznaczono na magazyn wojskowy niszczac jego wewnetrzne wyposazenie, zabrano dzwony.
   Wsie klasztorne rozdano niemieckim osadnikom lub sprzedano na licytacji.
   Opactwo norbertanskie liczylo w 1782 r. 20 kaplanow z opatem na czele.
   Na mocy nadania cesarskiego spustoszony klasztor i kosciol objeli w 1831 r. OO. Jezuici. Zabezpieczyli budowle przed dalszym zniszczeniem, wyposazyli kosciol we wszystko do sluzby Bozej.
   Kosciol jest orientowany, murowany, czesciowo oszkarpowany, zachowalo sie w nim gotyckie prezbiterium z ostrolukowymi oknami i sklepieniem sieciowym z konca XV w. Po 1918 r. przeprowadzono prace konserwatorskie prezbiterium odkrywajac w nim zebrowanie sklepienia, powiekszajac okna zamurowane od dolu do polowy wysokosci w pocz. XIX w., kiedy kosciol sluzyl za magazyn maki dla austriackiego wojska. W nawie glownej XVII-wieczne sklepienie kolebkowe. W 1887 r. zmieniono pokrycie dachu i obnizono go o poltora metra. Pokryty blacha dach wzbogacono zgrabna sygnaturka zwienczona dwuramiennym krzyzem opackim. W pozarze miasta w 1894 r. zniszczony zostal czesciowo kosciol wraz z wieza i klasztor. Po odbudowie kosciol przybral dzisiejszy wyglad.
   Na dziedziniec kosciola prowadza dwie bramy barokowe z XVIII w. Na nim posrodku statua Matki Boskiej z konca XIX w. Nowe podcienia, w ktorych sciany plaskorzezbione sa w sceny tajemnic rozancowych, zbudowano w 1980 r. Oltarz polowy wybudowano w 1988 r.
   Do nawy glownej wprowadza przedsionek utworzony z sali opatowki. W nim krucyfiks z XVI w. noszacy znamiona szkoly hiszpanskiej. Nawa glowna przedluzona zostala o dawna kruchte."

   "Zabytki wewnatrz kosciola:
   W oltarzu glownym, neogotyckim z 1891 r. widnieje jeden z najpiekniejszych maryjnych obrazow w Polsce przedstawiajacy Matke Boska Pocieszenia, malowany tempera na lipowej desce w 1569 r. przez nieznanego malarza szkoly sadeckiej lub krakowskiej. Jest on darem Zofii Jordan z Zakliczyna, o czym swiadczy umieszczony u dolu obrazu jej herb rodowy Traby i inicjaly Z.J.D.Z. Obraz koronowany zostal w 1963 r. Na jego zasuwie umieszczony jest obraz Zeslanie Ducha Swietego malowany na plotnie przez Ulissesa Passani w Rzymie w 1905 r. W niszach umieszczone figury sw. Piotra i sw. Pawla z XIX w. sprowadzone z Religio-Ars z Groden w Tyrolu. Antepedium stanowi plaskorzezba z drzewa - Wieczerza Panska.
   Sciany prezbiterium pokrywaja rysunki przedstawiajace trzy biblijne sceny: Zwiastowanie, Boze Narodzenie i Ofiarowanie Dzieciatka Jezus w swiatyni.
   W nawie znajduja sie trzy portale: do nawy bocznej wprowadza portal kamienny, manierystyczny w stylu z ok. 1620 r.
   Wiodacy z nawy glownej przez poludniowa kruchte kamienny portal posiada w zwienczeniu wykuty lacinski napis. W polskim przekladzie brzmi: Blogoslawiony ten dom, w ktorym panuje Jezus. Takich drzwi strzeze pokoj i bezpieczenstwo. Datowany rokiem 1731. W kruchcie epitafium z 1755 r.
   Portal trzeci z ok. 1750 r. wykonany z czarnego marmuru fundowany zostal przez ostatniego opata norbertanskiego. Tablica odnosi sie do fundatora.
   Trzy oltarze boczne posiadaja ksztalt i wystroj do siebie zblizony. Po stronie lewej oltarz p.w. Krzyza Swietego, w ktorym znajduje sie rzezba Ukrzyzowanego wykonana wedlug rysunku Sturmera TJ przez sadeckiego snycerza Jana Martynskiego w 1845 r. Zbudowany zostal w warsztacie ksiezy michaelitow w Miejscu Piastowym.
   Po stronie prawej dwa blizniacze oltarze. W jednym obraz sw. Andrzeja Boboli, w drugim obraz Najswietszego Serca Pana Jezusa pochodzacy z jezuickiego kosciola w Tarnopolu na Podolu przywieziony w 1945 r. Wykonane zostaly w pracowni ksiezy Salezjanow w Oswiecimiu. Wszystkie trzy oltarze boczne pochodza z lat 1928 - 32.
   Ambona scienna - neobarokowa z 1891 r. Stacje Drogi Krzyzowej to obrazy na plotnie sprowadzone z Wiednia w 1878 r.
   Nad przejsciem do nawy bocznej obraz Matki Boskiej z Dzieciatkiem z I polowy XVII w.
   Organy muzyczne z 1888 r.
   W nawie bocznej oltarz sw. Jozefa sprowadzony z Tyrolu w 1898 r. Do nawy bocznej przylega kaplica. Od 1968 r. p.w. sw. Stanislawa Kostki, /wczesniej p.w. sw. Zyty, ktorej obraz w nawie glownej malowany w 1889 r. przez Walerego Eliasza/. Obraz olejny patrona kaplicy z XVII w. pochodzi z kosciola sw. Piotra i Pawla we Lwowie. Marmurowy oltarz z figura Swietego - replika z jezuickiego kosciola w Rzymiw na Kwirynalw - pochodzi z bursy ks. Kuznowicza TJ w Krakowie - upanstwowionej. Obok oltarza relikwie sw. Stanislawa Kostki. Na scianach kaplicy malowidla ze scenami z swieckiego zycia Swietego. w kaplicy tablica poswiecona Orletom Lwowskim.
   W kaplicy przyleglej do prezbiterium, w oltarzu obraz sw. Anny Samotrzec malowany na desce w XVI w. W tym oltarzu znajdujacy sie obraz Przemienienia Panskiego z 1636 r. wzorowany jest na Veraiconie z bazyliki sw. Malgorzaty.
   W kosciele tablice epitafialne i pamiatkowe. Kosciol wydzielony jako parafia 12.XII.1950 r.
   Budynek klasztoru zlozony jest z zabudowan ponorbertanskich z XVII w. i budynkow wzniesionych przez jezuitow po 1834 r.Wraz z sciana nawy kosciola sw. Ducha tworza czworoboczny zespol z wirydarzem posrodku. Na poludniowej scianie klasztoru od strony wirydarza czas wskazuje okazaly i jedyny w Nowym Saczu zegar sloneczny. Jedno skrzydlo klasztoru przedluzone jest w strone polnocna.
   Od samego poczatku przybycia do Nowego Sacza OO Jezuici prowadzili zakonne zaklady naukowe.. Od 1832 r. istnialo tutaj kalegium dla studjujacych filozofie. W 1836 r. byl to jedyny zaklad naukowy w calym cesarstwie austro-wegierskim, a nauka w nim jezyka polskiego i literatury byla pierwszym przypadkiem nauczania tego jezyka w zaborze austriackim.
   W 1838 r. przejeli OO Jezuici prowadzenie gimnazjum nowosadeckiego, ktore z budynku popijarskiego przeniesione zostalo w 1855 r. do jezuickiego klasztoru i pozostalo w nim do 1895 r.
   Od 1895 r. do 1945 r. mialo tutaj siedzibe Male Seminarium. Przebywalo w klasztorze 60 alumnow, wykladowcy i ksieza zakonni. Podstawa bytowania byly dochody z mlyna zbudowanego w 1844 r, zakupionego w 1902 r. folwarku 107-hektarowego w Zabelczu, ogrodu przy klasztorze ok. 7 ha. OO Jezuici zbudowali w 1936 r. dom dla Sodalicji obok klasztoru z sala teatralna na 450 miejsc. Po 1950 r. stracili wszystko co posiadali. Takze wieksza czesc budynku klasztornego. Po 1989 r. odzyskali Dom Sodalicyjny do swej dyspozycji.
   W latach 1882 - 1897 przebywal w klasztorze ks. Jan Syganski TJ - autor wydanej na 600 - lecie lokacji Nowego Sacza Historii Nowego Sacza oraz trzytomowego dziela Historia Nowego Sacza od wstapienia dynastii Wazow do pierwszego rozbioru Polski - podstawowego dziela o dziejach miasta. Poszukujac zrodel historycznych do tej pracy przepisal w doslownym brzmieniu akta i przywileje krolewskie nowego Sacza ratujac ich tresc od zaglady jako, ze oryginaly zetlaly w pozarze ratusza w 1894 r.
   Rada Miasta nowego Sacza nadala ks. Janowi Syganskiemu w 1914 r. honorowe obywatelstwo Nowego Sacza. Jedna z ulic miasta nosi jego imie od lat siedemdziesiatych."
 

Oficjalna strona Parafii Swietego Ducha
 
Zrodla:
 
- Nowy Sacz, Przewodnik po zabytkach, PTTK "Beskid", Nowy Sacz 1994 r.
 
 
 
Powrot do Zabytkow Miasta Nowego Sacza 


For additional information on this page send e-mail to Romuald.K.Bernacki 
This page was created (27th Oct. '96) by Romuald K. Bernacki and last modified Sunday 27th July 1997